De belichtingsdriehoek is het samenspel van diafragma, sluitertijd en ISO. Die drie bepalen samen hoe licht of donker je foto wordt, en elk heeft daarnaast een eigen bijwerking op het beeld. Wie snapt hoe ze elkaar in evenwicht houden, kan op de Nikon D70 in elke situatie bewust kiezen in plaats van te gokken.
In het kort
- Diafragma, sluitertijd en ISO regelen samen de belichting, elk met een eigen bijwerking.
- Alle drie werken in stops: wat je bij de een weghaalt, geef je bij de ander terug.
- Kies eerst wat het belangrijkst is (beweging of scherptediepte) en gebruik de ISO als laatste.
- Met belichtingscorrectie stuur je de lichtmeter van de D70 bij, tot 5 stops.
Wat is de belichtingsdriehoek?
Een foto is goed belicht als er precies genoeg licht op de sensor valt. Die hoeveelheid regel je met drie knoppen:
- Diafragma: hoe groot de opening in het objectief is. Bijwerking: scherptediepte.
- Sluitertijd: hoe lang de sensor licht krijgt. Bijwerking: bevroren of juist zichtbare beweging.
- ISO: hoeveel het signaal van de sensor versterkt wordt. Bijwerking: ruis.
Elk onderdeel heeft een eigen artikel op deze site. Lees voor de details over het diafragma en f-getallen, de sluitertijd en de ISO camera-instelling. Hier gaat het om de vraag hoe je ze samen inzet.
Stops: de gemeenschappelijke taal
Het geheim van de driehoek is dat alle drie in dezelfde eenheid werken: de stop. Eén stop is een verdubbeling of halvering van het licht.
- Diafragma: van f/8 naar f/5.6 is één stop meer licht.
- Sluitertijd: van 1/250 naar 1/125 s is één stop meer licht.
- ISO: van 200 naar 400 is één stop helderder.
Haal je bij het ene onderdeel een stop weg, dan moet je die bij een ander onderdeel teruggeven om dezelfde helderheid te houden. Daardoor bestaan er voor elke situatie meerdere juiste belichtingen. Het verschil zit alleen in de bijwerkingen.
De D70 verstelt alle drie standaard in stapjes van 1/3 stop. Drie klikjes aan een instelschijf zijn dus samen één volle stop. Dat maakt rekenen in je hoofd makkelijk.
Gelijkwaardige belichtingen in één tabel
Stel dat de lichtmeter van de D70 op een heldere dag f/8, 1/250 s en ISO 200 aangeeft. Alle combinaties hieronder geven precies dezelfde helderheid, maar een ander beeld:
| Diafragma | Sluitertijd | ISO | Wat zie je op de foto? |
|---|---|---|---|
| f/8 | 1/250 s | 200 | Uitgangspunt: redelijk veel scherptediepte, lichte beweging bevroren. |
| f/4 | 1/1000 s | 200 | Vage achtergrond, snelle beweging stil. |
| f/16 | 1/60 s | 200 | Bijna alles scherp, kans op bewogen onderwerp. |
| f/8 | 1/1000 s | 800 | Zelfde scherptediepte, beweging stil, iets meer ruis. |
| f/22 | 1/30 s | 200 | Maximale scherptediepte, statief verstandig, beeld door diffractie iets zachter. |
De kunst is dus niet het vinden van de juiste belichting. Die geeft de lichtmeter al. De kunst is kiezen welke bijwerking je wilt.
Zo regelt de D70 de belichtingsdriehoek per stand
De stand op de keuzeknop bepaalt wie welk onderdeel van de driehoek kiest. De ISO stel je in de standen P, S, A en M altijd zelf in, tenzij je ISO auto hebt aangezet.
- P (programma): de camera kiest diafragma en sluitertijd. Met de achterste instelschijf schuif je door de gelijkwaardige combinaties uit de tabel; er verschijnt dan een sterretje bij de P op het schermpje.
- A (diafragmavoorkeuze): jij kiest het diafragma met de voorste schijf, de camera de sluitertijd. Goed voor portretten en landschappen.
- S (sluitertijdvoorkeuze): jij kiest de sluitertijd met de achterste schijf, de camera het diafragma. Goed voor sport en beweging.
- M (handmatig): jij kiest beide. De belichtingsaanduiding in de zoeker laat zien hoeveel je afwijkt van de meting.
Begin je net, werk dan vooral in A of S. Je beheert dan één bewuste keuze en de camera zorgt voor het evenwicht. Stand M is ideaal als het licht constant is, zoals bij een statief, studioflits of panorama.
Een vaste denkvolgorde voor elke foto
Met deze volgorde kom je in vrijwel elke situatie snel tot een goede instelling:
- Wat is het belangrijkste? Beweging bevriezen, of juist veel of weinig scherptediepte? Kies daarmee tussen stand S en A.
- Stel dat ene onderdeel in. Bijvoorbeeld f/2.8 voor een portret of 1/500 s voor een spelende hond.
- Kijk wat de camera kiest. Wordt de sluitertijd te lang om uit de hand te fotograferen, of kan het diafragma niet verder open?
- Gebruik pas dan de ISO. Verhoog stap voor stap tot de andere waarden kloppen. Begin altijd bij ISO 200.
- Controleer het resultaat. Bekijk de foto en het histogram op het scherm en pas zo nodig aan.
Tip: zet de functie om hoge lichten te laten knipperen aan bij de weergave-instellingen. Witte vlakken zonder detail knipperen dan op het scherm van de D70, zodat je meteen ziet of je moet bijsturen.
Waar baseert de D70 zijn belichting op?
Voordat de driehoek in evenwicht kan, moet de camera weten hoeveel licht er is. Dat meet de D70 met een aparte lichtmeter in de zoeker, met 1005 meetpunten die het hele beeld bestrijken. Je kiest uit drie meetmethoden:
- 3D-matrixmeting: de standaard. De camera vergelijkt helderheid, kleur en de afstandsinformatie van G- en D-objectieven met een grote reeks voorbeeldsituaties.
- Centrumgerichte meting: meet het hele beeld, maar laat het midden het zwaarst meetellen. Voorspelbaar bij portretten.
- Spotmeting: meet alleen een klein rondje van ongeveer 1 procent van het beeld. Handig voor een gezicht in tegenlicht of een artiest in een spotlight.
Centrumgerichte en spotmeting werken alleen in de standen P, S, A en M. In AUTO en de motiefstanden gebruikt de camera altijd matrixmeting.
Belichtingscorrectie: de lichtmeter overrulen
De lichtmeter van de D70 probeert van elk beeld een gemiddeld helder plaatje te maken. Meestal werkt dat goed, maar bij sneeuw, een wit strand of een zwarte kat gaat het mis. Sneeuw wordt grijs, de kat wordt grauw.
Met belichtingscorrectie stuur je bij zonder de driehoek zelf om te gooien. Houd de knop met plus en min naast de ontspanknop ingedrukt en draai aan de achterste instelschijf. De D70 gaat tot 5 stops lichter of donkerder. In stand A past de camera dan de sluitertijd aan, in stand S het diafragma.
- Sneeuw, strand, witte muur: +2/3 tot +1 1/3 stop.
- Donker onderwerp voor een donkere achtergrond: −2/3 tot −1 stop.
- Tegenlicht met een donker gezicht: + correctie of de flitser als invullicht.
Vergeet niet de correctie daarna terug te zetten op 0. Zolang hij actief is, zie je een plus- en minteken in de zoeker.
Oefenen met de belichtingsdriehoek op de D70
Theorie blijft pas hangen als je het zelf ziet. Drie oefeningen die weinig tijd kosten:
- Diafragmareeks: fotografeer een persoon voor een rustige achtergrond in stand A op f/4, f/8 en f/16. Let op de achtergrond en de sluitertijd die de camera kiest.
- Sluitertijdreeks: fotografeer een fontein of draaiende kraan in stand S op 1/1000, 1/60 en 1/4 s. Kijk wat er met het water gebeurt.
- Zonnige-16-regel: zet de D70 bij volle zon op M, f/16, 1/200 s en ISO 200. Dat is een klassieke vuistregel die zonder lichtmeter al goed in de buurt komt. Vergelijk het met wat de meter aangeeft.
Meer praktijkvoorbeelden per situatie vind je bij fotograferen met de D70. Na een paar van zulke oefeningen ga je de driehoek vanzelf zien als een set keuzes in plaats van een rekensom.
Veelgestelde vragen over belichtingsdriehoek
Ja. Ook in AUTO kiest de camera een combinatie van diafragma, sluitertijd en ISO. Als je de driehoek begrijpt, snap je waarom een foto bewogen of korrelig is en weet je welke stand je beter kunt kiezen.
Niet strikt, maar een flitser voegt licht toe. Daardoor kun je met een kleiner diafragma, kortere sluitertijd of lagere ISO werken. Bij flitsen bepaalt het diafragma vooral de helderheid van het geflitste onderwerp en de sluitertijd die van de achtergrond.
Gebruik dan de bracketingfunctie met de knop BKT. De D70 maakt een korte reeks opnamen met kleine verschillen in belichting. Thuis kies je de beste. Bij stilstaande onderwerpen is dat een handige verzekering.
De instellingen zijn dan wel gelijk, maar het licht niet. Een wolk voor de zon kan zomaar één of twee stops schelen. In stand M merk je dat direct; in de standen A, S en P past de camera zich aan.
Nee, je kunt die twee prima tegelijk leren. RAW geeft wel wat meer speelruimte om een kleine belichtingsfout later te corrigeren, maar een goed belichte opname blijft de beste basis.
