De ISO camera-instelling bepaalt hoe sterk je camera het licht versterkt dat op de sensor valt. Een hogere ISO maakt foto’s lichter bij weinig licht, maar brengt ook ruis mee. Op de Nikon D70 loopt de ISO van 200 tot 1600. In dit artikel lees je wat ISO precies doet, hoe je het instelt en welke waarde je in welke situatie kiest.
In het kort
- ISO versterkt het signaal van de sensor: elke verdubbeling geeft één stop meer licht.
- De D70 gaat van ISO 200 tot 1600; ISO 200 geeft de beste beeldkwaliteit.
- Instellen: houd de ISO-knop ingedrukt en draai aan de achterste instelschijf.
- Zo laag als mogelijk, zo hoog als nodig: bewogen foto's zijn erger dan wat ruis.
Wat doet de ISO camera-instelling precies?
De naam ISO komt uit de tijd van film. Een filmrolletje van ISO 100 was minder lichtgevoelig dan een rolletje van ISO 400. Bij een digitale camera verandert de sensor zelf niet, maar het signaal wordt na de belichting meer of minder versterkt.
Elke verdubbeling van de ISO-waarde levert één stop extra helderheid op. Van ISO 200 naar 400 is één stop, van 200 naar 800 twee stops en van 200 naar 1600 drie stops. Daarmee kun je een twee, vier of acht keer kortere sluitertijd gebruiken bij hetzelfde diafragma.
Die versterking heeft een prijs. Samen met het beeld wordt ook de elektronische ruis versterkt. Hoe hoger de ISO, hoe korreliger en vlekkeriger vooral de donkere delen van je foto worden.
Het ISO-bereik van de Nikon D70
De D70 heeft een ISO-bereik van 200 tot 1600, standaard in stapjes van 1/3 stop: 200, 250, 320, 400, 500, 640, 800, 1000, 1250 en 1600. Er is geen ISO 100 en ook geen extra hoge stand daarboven. Moderne camera’s gaan vele stops verder, maar voor een camera uit 2004 was dit een normaal bereik.
ISO 200 is de basisgevoeligheid van de sensor. Daar is de beeldkwaliteit het best: de meeste details, het grootste dynamisch bereik en de minste ruis. Gebruik die stand dus zo vaak als het licht het toelaat.
ISO instellen op de D70
Op de D70 heeft ISO een eigen knop. Zo stel je het in:
- Zet de keuzeknop op P, S, A of M.
- Houd de knop ISO links van het grote scherm achterop ingedrukt.
- Draai aan de hoofdinstelschijf achterop tot de gewenste waarde op het lcd-schermpje bovenop staat.
- Laat de knop los. De nieuwe ISO-waarde is meteen actief.
Je kunt dit doen zonder het oog van de zoeker te halen, als je de knop eenmaal blind weet te vinden. In de motiefstanden zoals Portret en Nachtportret regelt de camera meer zelf. De volledige knoppenindeling staat in de handleiding van de D70.
ISO automatisch laten kiezen
In het menu met persoonlijke instellingen vind je onder nummer 5 de optie ISO auto. Staat die aan, dan verhoogt de D70 zelf de ISO als de belichting met jouw instellingen niet lukt. Dat is handig als je in stand A of S werkt en het licht wisselt.
Het heeft ook nadelen. In stand M kan de camera je bewuste keuzes overrulen. Met studioflitsers gaat het zelfs mis: de camera ziet het flitslicht niet aankomen, zet de ISO omhoog en je foto’s worden fors overbelicht. Zet ISO auto daarom uit als je met handmatige flitsers werkt.
Heb je je D70 tweedehands gekocht of geërfd? Kijk dan even of ISO auto nog aanstaat van de vorige eigenaar. Anders snap je niet waarom de ISO-waarde in je foto’s steeds anders is dan je hebt ingesteld.
Ruis bij hoge ISO: wat kun je verwachten?
De D70 heeft een CCD-sensor van 6,1 megapixel. De pixels zijn relatief groot, wat helpt tegen ruis. Toch merk je duidelijk verschil tussen de standen:
- ISO 200 tot 400: schone beelden, ook bij vergroting.
- ISO 800: lichte ruis in egale vlakken en schaduwen; voor de meeste toepassingen prima bruikbaar.
- ISO 1600: zichtbare ruis en minder fijne details. Bruikbaar voor sfeerbeelden en kleinere afdrukken, of in zwart-wit.
Twee soorten ruis
Ruis bestaat uit twee delen. Helderheidsruis zie je als fijne korrel, vergelijkbaar met film. Kleurruis toont zich als rode, groene en blauwe vlekjes, vooral in donkere egale vlakken zoals een avondlucht. Kleurruis is het lelijkst, maar laat zich achteraf het makkelijkst wegwerken. Een beetje korrel mag je gerust laten staan; dat oogt vaak natuurlijker dan een gladgepoetst beeld.
Hoe storend ruis is, hangt af van hoe je de foto gebruikt. Op een telefoonscherm of een fotoboek van klein formaat zie je veel minder dan op een grote afdruk. Lees in de review van de D70 hoe de beeldkwaliteit zich verhoudt tot nieuwere camera’s.
Let op: een onderbelichte foto achteraf oplichten geeft meer ruis dan meteen een hogere ISO kiezen. Twijfel je tussen een te donkere foto op ISO 400 of een goed belichte foto op ISO 800, kies dan voor de goede belichting.
Welke ISO kies je in welke situatie?
De vuistregel is eenvoudig: zo laag als mogelijk, zo hoog als nodig. Begin bij ISO 200 en ga pas omhoog als de sluitertijd te lang wordt of het diafragma niet verder open kan.
| Situatie | ISO op de D70 | Toelichting |
|---|---|---|
| Zonnig buiten | 200 | Volop licht, beste kwaliteit. |
| Bewolkt of in de schaduw | 200 tot 400 | Omhoog als je korte sluitertijden nodig hebt. |
| Binnen bij daglicht van het raam | 400 tot 800 | Combineer met een groot diafragma. |
| Sporthal, kerk of avondfeest | 800 tot 1600 | Bewegingsonscherpte is erger dan wat ruis. |
| Landschap of nachtfoto op statief | 200 | Met een statief mag de sluitertijd lang zijn. |
Bij bewegende onderwerpen bepaalt de sluitertijd meestal wanneer je de ISO verhoogt. Lees in het artikel over de sluitertijd welke tijden je nodig hebt om beweging te bevriezen. Kun je het diafragma nog verder openen, dan is dat vaak de betere eerste stap; zie het artikel over het diafragma.
Minder ruis met de D70: praktische tips
- Belicht goed. Een iets lichtere foto bevat minder ruis in de schaduwen dan een donkere. Kijk op het scherm naar de histogramweergave.
- Fotografeer in RAW. In het NEF-formaat bewaart de D70 alle sensorinformatie. Met een programma als Adobe Lightroom, darktable of RawTherapee kun je ruis daarna gerichter onderdrukken dan de camera dat bij JPEG doet.
- Gebruik een lichtsterk objectief. Een 50 mm f/1.8 vangt veel meer licht dan de kitlens op f/4.5. Dat scheelt ruim twee stops, dus bijvoorbeeld ISO 200 in plaats van ISO 1000.
- Flits bewust. De ingebouwde flitser of een opsteekflitser maakt een hoge ISO binnen vaak overbodig.
- Kies zwart-wit. Ruis bij ISO 1600 oogt in zwart-wit al snel als filmkorrel en stoort dan veel minder.
Tip: controleer na het fotograferen in het donker altijd even de ISO-stand. Wie de volgende dag buiten in de zon begint met ISO 1600, merkt dat pas thuis op de computer.
ISO op de D70 vergeleken met moderne camera’s
Een huidige camera haalt bij ISO 3200 of hoger nog schone beelden, waar de D70 bij 1600 stopt. Dat betekent niet dat je met de D70 niet binnen kunt fotograferen. Het vraagt alleen wat meer nadenken: een lichtsterke lens, een statief of een flitser.
Juist daardoor leer je met de D70 goed hoe licht werkt. Wie hier bewust met de ISO camera-instelling omgaat, haalt later ook meer uit een nieuwere camera.
Veelgestelde vragen over ISO camera
De sensor van de D70 heeft een basisgevoeligheid van ISO 200. Lager dan dat gaat de camera niet. Heb je bij veel licht een langere sluitertijd nodig, gebruik dan een kleiner diafragma of een grijsfilter.
Ja, de gekozen ISO-waarde blijft bewaard, ook als je de camera uitzet of de accu wisselt. Daarom is het verstandig om na een avond binnen fotograferen de ISO weer terug te zetten naar 200.
Voor afdrukken op kleiner formaat meestal wel, zeker als de foto goed belicht is. Ruis valt op papier minder op dan op een vergroot schermbeeld. Voor grote afdrukken kun je beter lager blijven of ruis achteraf onderdrukken vanuit RAW.
Bij hoge ISO worden kleuren vaak iets minder verzadigd en kan er kleurruis in de schaduwen ontstaan, zoals rode en groene vlekjes. Bij ISO 200 tot 400 merk je daar op de D70 weinig van.
Nee, de geheugenkaart heeft geen invloed op de ISO of de beeldkwaliteit. Een snelle kaart helpt alleen bij het snel wegschrijven van series foto’s.
